50 Km Menzilli Telsiz Projesinde Kapsama Tasarımı: Saha Keşfinden BTK Lisansına

50 Km Menzilli Telsiz Projesinde Kapsama Tasarımı: Saha Keşfinden BTK Lisansına

Bir belediyenin su işleri ekibi, ilçe merkezinden onlarca kilometre uzaktaki terfi istasyonuna giderken merkezle sesli bağlantıda kalmak ister. Bir enerji dağıtım şirketi hat bakım ekiplerini, bir taş ocağı işletmesi şantiyesini ve sevkiyat araçlarını aynı kanalda buluşturmayı hedefler. Bu ihtiyaçların sahadaki ortak adı çoğu zaman 50 km menzilli telsiz olur.

Marmara İletişim olarak bu talebi bir sistem tasarımı konusu olarak ele alıyoruz. Röle noktası, anten yüksekliği, frekans tahsisi ve lisanslama birlikte planlandığında 50 kilometrelik bir hat boyunca düzenli haberleşme kurulabilir. Bu yazıda 50 km menzilli telsiz ihtiyacının saha keşfinden devreye almaya kadar hangi mühendislik adımlarıyla karşılandığını, sahadaki gerçek kullanım senaryoları üzerinden anlatıyoruz.

50 Km Menzilli Telsiz İhtiyacı Sahada Nasıl Tanımlanır?

Her proje bir ihtiyaç tanımıyla başlar. Kimlerin konuşacağı, hangi noktalar arasında bağlantı kurulacağı ve konuşmaların günün hangi saatlerinde yoğunlaştığı ilk görüşmede netleşir. Ekiplerin yaya, araçlı ya da sabit bir merkezden çalışması cihaz tipini belirler; operasyonun tek bir vadide ya da birkaç ilçeye yayılmış bir bölgede yürümesi altyapının ölçeğini ortaya koyar.

50 km menzilli telsiz talebinde bulunan kurumların büyük bölümü aslında bir kapsama alanı tarif eder. Su işleri ekibi için bu alan, merkez ile en uzak terfi istasyonu arasındaki güzergâhtır. Enerji şirketi için hat boyunca uzanan bir koridordur. Taş ocağı için ocak, kırma eleme tesisi ve nakliye yolunu içine alan bir bölgedir. İhtiyaç bu şekilde harita üzerine işlendiğinde tasarımın geri kalanı ölçülebilir hedeflere bağlanır.

Bu aşamada şu bilgiler bir araya getirilir:

• Haberleşmesi gereken noktaların koordinatları ve aralarındaki mesafeler
• Kullanıcı sayısı, ekip grupları ve grupların birbirleriyle konuşma düzeni
• El, araç ve sabit merkez telsizi ihtiyacının dağılımı
• Sahadaki enerji imkânları ve mevcut kule, bina ya da direk altyapısı
• Kurumun mevcut frekans tahsisi ve lisans durumu

Menzili Belirleyen Mühendislik Parametreleri

Telsiz sinyali, verici ile alıcı arasındaki görüş hattı açık olduğunda uzun mesafelere ulaşır. Bu nedenle 50 km menzilli telsiz tasarımında ilk bakılan değer anten yüksekliği ve arazinin kesitidir. Açık arazi, ova ve deniz yüzeyi gibi engelsiz ortamlarda mesafe uzar; yoğun yapılaşma, tepeler ve orman örtüsü sinyali zayıflatır. Aynı cihaz açık arazide onlarca kilometreye ulaşırken şehir içinde birkaç kilometrelik bir alanda hizmet verebilir.

İkinci parametre frekans bandıdır. Açık arazide uzun hatlar için profesyonel VHF telsiz sistemi sıkça tercih edilir; VHF bandı 136-174 MHz aralığını kapsar ve kırsal arazide geniş alanlara yayılmaya elverişlidir. Yapılaşmanın yoğun olduğu bölgelerde UHF bandı gündeme gelir. Hangi bandın kullanılacağı saha keşfi ve frekans tahsisi sonucunda kesinleşir.

Üçüncü parametre çıkış gücü ve anten sistemidir. El telsizleri birkaç watt seviyesinde çalışır; araç ve sabit merkez telsizleri ile röleler yüksek çıkış gücü ve harici anten kullanır. Kazançlı bir anten, düşük kayıplı bir kablo ve doğru seçilmiş bir montaj noktası, çıkış gücündeki artış kadar etkili sonuç verebilir. Bu parametrelerin tamamı birlikte değerlendirildiğinde 50 km menzilli telsiz hedefi sahada doğrulanabilir bir kapsama hedefine dönüşür.

Saha Keşfi: Tasarımın İlk Adımı

Saha keşfi, harita üzerindeki varsayımların arazide sınandığı aşamadır. Mühendis ekip önce bölgenin yükselti verilerini inceler, ardından röle için aday noktaları yerinde ziyaret eder. Bir su deposu, bir trafo binası, bir silo ya da mevcut bir haberleşme kulesi çoğu projede uygun bir röle noktası sunar.

Keşif sırasında her aday nokta için şu başlıklar kayda geçirilir:

• Rakım ve çevredeki hâkim tepelere göre konum
• Şebeke enerjisinin varlığı ve akü ile yedekleme imkânı
• Yıl boyu araçla erişim ve bakım kolaylığı
• Anten direği için uygun montaj alanı ve yıldırımdan korunma düzeni
• Çevredeki diğer verici sistemler ve olası enterferans kaynakları

Keşfin ikinci bölümünde ölçüm yapılır. Aday noktaya geçici bir verici kurulur, araçla güzergâh boyunca ilerlenir ve sinyal seviyesi adım adım kaydedilir. Belediye senaryosunda bu sürüş merkezden en uzak terfi istasyonuna kadar uzanır. Ölçüm sonuçları, 50 km menzilli telsiz hedefinin tek bir röle ile ya da birbirine bağlı birkaç röle ile karşılanacağını gösterir.

Kapsama Planlaması ve Röle Yerleşimi

Kapsama planlaması, keşif verilerinin bir sistem mimarisine dönüştürüldüğü aşamadır. Uzun hatlarda mimarinin merkezinde telsiz rölesi yer alır. Röle, yüksek bir noktadan aldığı sinyali güçlendirerek yeniden yayınlar ve el telsizlerinin birbirine doğrudan ulaşamadığı mesafelerde bağlantı kurulmasına yardımcı olur.

Sitemizde teknik şartnamesi yayımlanan Abell R80 dijital röle bu görev için tasarlanmıştır. Şartnameye göre cihaz 400-470 MHz bandında çalışır, çıkış gücü 50 W seviyesindedir ve ayarlanabilir. Dijital modda 12,5 kHz genişliğindeki tek frekans çifti üzerinde iki TDMA slotu sunar; bu yapı aynı anda iki ayrı ses ya da veri görüşmesine imkân verir. Cihaz hem 220 VAC şehir şebekesinden hem de 12 VDC aküden beslenebilir; enerji kesintisinde haberleşmenin sürmesi bu sayede planlanabilir.

Tek bir röle noktasının tüm güzergâhı görmediği arazilerde birden fazla röle birbirine bağlanır. R80 üzerindeki Ethernet portu IP tabanlı kurulumları destekler; şartnamede en az iki rölenin harici bir denetleyiciye ihtiyaç duymadan birlikte çalışabildiği ve röleler arasındaki bağlantının dijital kablosuz linklerle kurulabildiği belirtilir. Geniş alan telsiz haberleşme sistemi adını verdiğimiz bu mimaride, farklı lokasyonlardaki röleler ortak bir kapsama alanı oluşturur ve kullanıcılar uzak noktalardan kendi telsiz altyapıları üzerinden görüşebilir.

Kapsama planlamasının çıktısı, 50 km menzilli telsiz sisteminin kapsama haritasıdır. Haritada röle noktaları, anten yükseklikleri, beklenen sinyal seviyeleri ve el telsizi ile araç telsizi için ayrı ayrı hesaplanan hizmet bölgeleri yer alır. 50 km menzilli telsiz hedefi bu harita üzerinde güzergâhın her kilometresi için izlenebilir hâle gelir.

Sistem Bileşenleri: El, Araç ve Sabit Merkez Telsizleri

Röle altyapısı belirlendikten sonra 50 km menzilli telsiz sisteminin kullanıcı cihazları göreve göre seçilir. Sahada yürüyerek çalışan personel el telsizi taşır. Sitemizdeki içeriklerde Abell A780T için IP67 koruma, 1600 kanal kapasitesi ve 1800 mAh batarya; Abell A720T için IP67 koruma ve 3200 mAh batarya değerleri yer alır. Her iki model de DMR dijital standardında çalışır. Toz ve su korumasının yüksek olması, terfi istasyonu ya da taş ocağı gibi açık hava koşullarında cihazın görevini sürdürmesine yardımcı olur.

Araçla hareket eden ekipler için araç telsizi tercih edilir. Araç telsizi enerjisini aracın aküsünden alır ve tavana monte edilen harici antenle çalışır; bu düzen güzergâh boyunca röleye erişimi kolaylaştırır. Abell AM780T araç telsizi olarak kullanılabildiği gibi sabit merkez telsizi olarak da yapılandırılabilir. Sevk masasında duran sabit merkez telsizi, çatıdaki antenle birlikte tüm ekiplerin toplandığı noktadır.

50 km menzilli telsiz projelerinde cihaz dağılımı genellikle üç katmanda toplanır:

• Röle katmanı: Yüksek noktadaki röle, dublekser, anten ve enerji yedekleme düzeni
• Merkez katmanı: Sevk masasındaki sabit merkez telsizi ve çatı anteni
• Kullanıcı katmanı: Araç telsizleri ve saha personelinin el telsizleri

Kanal ve Grup Yapısının Tasarımı

Kapsama alanı kadar konuşma düzeni de tasarımın konusudur. Onlarca kullanıcının aynı kanalda konuştuğu bir yapıda çağrılar birbirini bekler. Bu nedenle kullanıcılar görevlerine göre gruplara ayrılır: arıza ekipleri, bakım ekipleri, sevk masası ve yönetim. Dijital sistemlerde grup çağrısı, bireysel çağrı ve tüm kullanıcılara yapılan genel çağrı ayrı ayrı tanımlanabilir.

50 km menzilli telsiz altyapısında iki TDMA slotunun nasıl paylaştırılacağı bu aşamada kararlaştırılır. Bir slot günlük operasyon konuşmalarına, diğer slot acil durum ve yönetim görüşmelerine ayrılabilir. Metin mesajı ve konum bilgisi gibi veri uygulamaları kullanılacaksa veri trafiği de plana eklenir. Kanal planı, cihazların programlama dosyasına işlenir ve her kullanıcıya görevine uygun kanal listesi yüklenir.

Enerji Sürekliliği ve Röle Noktasının Korunması

Röle, sistemin tüm kullanıcılarına hizmet veren ortak noktadır. Bu nedenle enerji sürekliliği projenin başından itibaren hesaba katılır. Şebeke enerjisi bulunan noktalarda akü grubu ve şarj düzeni kesinti anında devreye girer. Şebekeden uzak tepelerde güneş paneli ve akü kombinasyonu değerlendirilir. Akü kapasitesi, rölenin günlük konuşma yoğunluğuna ve hedeflenen yedekleme süresine göre belirlenir.

Röle kabini; nem, toz ve sıcaklık değişimlerine karşı korunaklı biçimde hazırlanır. Anten direğinin topraklaması ve yıldırımdan korunma düzeni kurulumun ayrılmaz parçasıdır. Bu önlemler, 50 km menzilli telsiz sisteminin kış aylarında ve fırtınalı günlerde de görevini sürdürmesine yardımcı olur.

Frekans Tahsisi ve BTK Lisanslama

Yüksek çıkış gücüyle çalışan profesyonel sistemler, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından tahsis edilen frekanslarda kullanılır. Frekans tahsisi, kuruma ayrılan kanalın bölgedeki diğer kullanıcılardan ayrışmasına ve görüşmelerin düzenli biçimde yürümesine yardımcı olur. Bu nedenle lisanslama, 50 km menzilli telsiz projesinin teknik tasarımla aynı anda ilerleyen bir iş paketidir.

Başvuru dosyasında röle noktasının koordinatları, anten yüksekliği, çıkış gücü, cihaz sayıları ve cihazların teknik belgeleri yer alır. Saha keşfinde toplanan veriler bu dosyanın temelini oluşturur. Kendi röle altyapısını kurmayı planlamayan kurumlar için Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti de bir seçenektir; bu modelde kurum, yetkili işletmecinin hazır altyapısına abone olur. Sürecin adımlarını OKTH telsiz lisansı yazımızda ayrıntılı biçimde ele aldık.

Marmara İletişim, BTK tarafından yetkilendirilmiş ve TSE 13100 hizmet yeri yeterlilik belgesine sahip bir firma olarak bu süreçte kurumlara eşlik eder. Lisans dosyası ile sistem tasarımının aynı ekip tarafından hazırlanması, sahadaki kurulumun tahsis edilen değerlerle uyumlu ilerlemesini kolaylaştırır.

Üç Saha Senaryosu

Belediye Su İşleri: Merkez ile Terfi İstasyonları Arasında

İlçe merkezindeki sevk masası, dağlık bir güzergâha yayılmış terfi istasyonlarına giden ekiplerle konuşmak ister. Keşifte su deposunun bulunduğu tepe röle noktası olarak belirlenir. Araç telsizleri güzergâh boyunca röleye erişir; istasyona varan personel el telsiziyle aynı kanalda kalır. Arıza bildirimi geldiği anda en yakın ekip tek bir çağrıyla yönlendirilebilir.

Enerji Dağıtımı: Hat Boyunca Uzanan Koridor

Hat bakım ekipleri onlarca kilometrelik bir koridorda çalışır. Tek bir rölenin tüm koridoru görmediği durumlarda iki röle IP üzerinden birbirine bağlanır. Ekip bir rölenin kapsamasından diğerine geçerken görüşme düzeni korunur. İki TDMA slotu sayesinde bakım ekibi ile işletme merkezi aynı frekans çifti üzerinde ayrı gruplar hâlinde konuşabilir.

Taş Ocağı ve Nakliye Güzergâhı

Ocak sahası, kırma eleme tesisi ve ana yola uzanan nakliye yolu tek bir kapsama alanında birleştirilir. Kantar binasının çatısındaki sabit merkez telsizi sevkiyatı yönetir, kamyonlardaki araç telsizleri yol boyunca bağlantıda kalır. Patlatma öncesi anonslar tüm ekiplere aynı anda ulaşır ve saha güvenliği prosedürleri sesli teyitle desteklenir.

Proje Takvimi Nasıl İlerler?

Bir 50 km menzilli telsiz projesi genellikle beş aşamada ilerler: ihtiyaç tanımı, saha keşfi, kapsama planlaması ve teklif, lisans başvurusu ile kurulum. İhtiyaç tanımı ve keşif birkaç gün içinde tamamlanabilir. Lisans süreci resmî başvuru takvimine bağlıdır; bu süre boyunca cihaz tedariki, programlama dosyalarının hazırlanması ve röle noktasındaki altyapı çalışmaları yürütülür. Aşamaların birbirine paralel planlanması, sistemin öngörülen tarihte hizmete girmesini kolaylaştırır.

Devreye Alma, Kapsama Testi ve Bakım

Kurulum tamamlandığında sistem bir kabul testinden geçer. Test ekibi kapsama haritasındaki kritik noktalara gider, her noktadan merkezle görüşme yapar ve sonuçları tutanağa işler. Marmara İletişim, denemelerde beklenen sonuçlar görüldükten sonra sistemi teslim eder. Bu aşamada kullanıcılara kanal düzeni, çağrı türleri ve acil durum prosedürleri hakkında kısa bir eğitim verilir.

Röle noktaları açık hava koşullarında çalıştığı için periyodik bakım planı tasarımın parçasıdır. Anten ve kablo bağlantılarının kontrolü, akülerin ölçümü ve çıkış gücünün doğrulanması yıllık bakımın temel kalemleridir. Düzenli bakım, 50 km menzilli telsiz altyapısının ilk günkü kapsama değerlerini uzun yıllar korumasına yardımcı olur.

Projenizin ilk adımını birlikte atmak için telsiz projelendirme ve danışmanlık hizmeti sayfamızdan ekibimize ulaşabilirsiniz. Saha keşfi, kapsama planlaması, frekans tahsisi ve kurulum adımlarını tek bir proje takvimi içinde yürütüyoruz.

Sık Sorulan Sorular

50 km menzilli telsiz tek bir el telsiziyle kurulabilir mi?

El telsizleri birkaç watt seviyesinde çalışır ve menzilleri arazi yapısına bağlıdır. 50 kilometrelik bir hat boyunca düzenli haberleşme için el telsizleri, yüksek bir noktaya yerleştirilen röle ve uygun anten sistemiyle birlikte tasarlanır. Böylece el telsizinin sinyali röle üzerinden uzak noktalara taşınabilir.

50 km menzilli telsiz sistemi için lisans gerekir mi?

Yüksek çıkış gücüyle çalışan profesyonel telsizler ve röleler, BTK tarafından tahsis edilen frekanslarda kullanılır. Kurum kendi adına frekans tahsisi alabilir ya da Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti kapsamında yetkili işletmecinin altyapısına abone olabilir. Uygun model, kullanıcı sayısına ve kapsama ihtiyacına göre belirlenir.

Saha keşfi ne kadar sürer ve neleri kapsar?

Süre, güzergâhın uzunluğuna ve aday röle noktalarının sayısına göre değişir. Keşif; yükselti verilerinin incelenmesini, aday noktaların ziyaretini, enerji ve erişim imkânlarının kaydını ve güzergâh boyunca sinyal ölçümünü kapsar. Çıktısı, kapsama planlamasına temel olan bir keşif raporudur.

Kaç röle gerektiği nasıl belirlenir?

Röle sayısı, arazinin kesiti ve kapsanacak alanın biçimiyle ilgilidir. Hâkim bir tepeden tüm güzergâhı gören projelerde tek röle yeterli olabilir. Vadilerle bölünmüş ya da uzun bir koridor boyunca uzanan sahalarda birden fazla röle birbirine bağlanarak ortak bir kapsama alanı oluşturulur.

Mevcut telsizlerimiz yeni sisteme dahil edilebilir mi?

Abell R80 şartnamesinde rölenin analog ve dijital çağrıları sıralı olarak destekleyebildiği belirtilir. Bu özellik, eldeki analog cihazların geçiş döneminde kullanılmasına imkân verebilir. Mevcut cihazların frekans bandı ve teknik durumu saha keşfi sırasında incelenir ve geçiş planı buna göre hazırlanır.