Tersanede Telsiz Kullanımı Hangi Durumda ATEX Sertifikası Gerektirir?

Tersanede Telsiz Kullanımı Hangi Durumda ATEX Sertifikası Gerektirir?

Tersanede telsiz kullanımı, patlayıcı ortam sınıflandırması yapılmış bölgelerde ATEX sertifikalı cihaz zorunluluğu doğurur; boyahane, kumlama kabini, yakıt tankı içi ve solvent depolama alanları bu kapsamdadır. Açık alan blok montaj sahası, atölyeler ve idari binalar için standart lisanslı UHF el telsizleri yeterlidir. Belirleyici olan tersanenin büyüklüğü değil, işverenin hazırlamak zorunda olduğu patlamadan korunma dokümanında hangi noktaların Zone olarak tanımlandığıdır. Bu yazıda tersanede telsiz kullanımı için ATEX sınıflandırmasının nasıl okunacağını, saha keşfi ve kapsama planlamasının nasıl yürütüldüğünü ve frekans tahsisi sürecinin nasıl işlediğini sırayla ele alıyoruz.

Tersanede Telsiz Kullanımı Neden Standart El Telsizleriyle Yürütülemez?

Tersanede telsiz kullanımı iki ayrı zorluğu aynı anda barındırır: patlayıcı ortam riski ve çelik yapının oluşturduğu sinyal engeli. Standart bir el telsizi, tuşa basıldığı anda anten ucunda ve batarya kontaklarında enerji açığa çıkarır; bu enerji, parlayıcı buhar bulunan bir ortamda tutuşma kaynağı oluşturabilir. Aynı cihaz, çift cidarlı bir tankın içinde ise sinyal kaybı nedeniyle zaten çalışmaz.

Tersane sahası, tek bir kapsama çözümüyle yönetilemeyecek kadar heterojen bir yapıdır. Kızak ve kuru havuz açık alandır, blok montaj holü yüksek tavanlı kapalı hacimdir, gemi bloğunun içi ise her yönden çelikle çevrili bir Faraday kafesidir. Aynı vardiyada aynı ekip bu üç ortam arasında geçiş yapar. Bu nedenle tersanede telsiz kullanımı, cihaz seçiminden önce bir sistem tasarımı problemidir; hangi cihazın alınacağı, kapsama planlaması tamamlandıktan sonra netleşir.

Üçüncü bir kısıt daha vardır: kaynak, taşlama ve çekiçleme kaynaklı gürültü seviyesi. 100 dB üzerine çıkan ortam gürültüsünde hoparlörden gelen ses anlaşılmaz. Bu yüzden tersanede telsiz kullanımı planlanırken cihaz kadar aksesuar da tasarımın parçasıdır; gürültü bastırmalı kulaklık, kemik iletimli setler ve baret montajlı çözümler cihazla birlikte belirlenir.

Tersanede Telsiz Kullanımı İçin ATEX Sertifikası Hangi Bölgelerde Zorunludur?

ATEX sertifikası, patlayıcı ortam olarak sınıflandırılmış Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 bölgelerinde zorunludur. ATEX, muhtemel patlayıcı ortamlarda kullanılacak ekipmanın tutuşturma kaynağı oluşturmamasını güvence altına alan Avrupa Birliği kaynaklı bir sertifikasyon rejimidir ve Türkiye'de 2014/34/AB uyumlu yönetmelikle uygulanır. Tersanede telsiz kullanımı açısından bu bölgeler tipik olarak yakıt ve slop tankları, boyahane, kumlama kabini ve solvent depolarıdır.

Bölgelerin hangi noktalarda başlayıp bittiği tersaneden tersaneye değişir. Bu ayrım, Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik uyarınca hazırlanan patlamadan korunma dokümanında tanımlanır. Telsiz tedarikçisinin görevi bu dokümanı yeniden yazmak değil, dokümanda tanımlanmış bölgelere uygun kategoride cihaz eşleştirmesi yapmaktır. Doğru soru "tersanede telsiz kullanımı için ATEX şart mı" değil, "hangi ekip hangi Zone içinde çalışıyor" sorusudur.

Sorumluluk dağılımı da bu noktada netleşir. Bölge sınıflandırmasını yapmak ve patlamadan korunma dokümanını hazırlatmak işverenin yükümlülüğüdür; tedarikçi ise bu sınıflandırmaya uygun sertifikalı cihazı, uygunluk beyanı ve sertifika numarasıyla birlikte teslim etmekle sorumludur. İş güvenliği denetimlerinde tersanede telsiz kullanımı incelenirken cihazın kendisi kadar, cihaza ait AB uygunluk beyanının ve sertifika kaydının dosyada bulunup bulunmadığı da kontrol edilir. Bu belgelerin teslimat anında istenmesi, sonradan tamamlanmaya çalışılmasından çok daha kolaydır.

Zone Sınıflandırması ve Ex Kodunun Okunması

Cihaz etiketindeki Ex kodu, cihazın hangi Zone içinde kullanılabileceğini doğrudan söyler. Örneğin Abell A720T (Ex) modelinin taşıdığı Ex ib IIB T4 kodu şu anlama gelir: "ib" kendinden emniyetli koruma seviyesi olup Kategori 2G'ye karşılık gelir ve Zone 1 ile Zone 2 için uygundur; "IIB" cihazın etilen dâhil gaz grubunda kullanılabileceğini, "T4" ise yüzey sıcaklığının 135 °C sınırını aşmadığını gösterir.

• Zone 0: Patlayıcı ortamın sürekli veya uzun süreli bulunduğu alan. Kategori 1G, yani "ia" koruma seviyesi gerekir; ib sertifikalı cihaz bu bölgede kullanılamaz.
• Zone 1: Patlayıcı ortamın normal çalışmada arada bir oluşabildiği alan. Kategori 2G, "ib" koruma seviyeli el telsizleri bu bölge için uygundur.
• Zone 2: Patlayıcı ortamın normal çalışmada beklenmediği, oluşsa da kısa süreli kaldığı alan. Kategori 3G ve üzeri cihazlar kullanılabilir.
• Gaz grubu: IIA propan, IIB etilen, IIC hidrojen ve asetilen sınıfını kapsar. Akü şarj odası gibi hidrojen riski taşıyan noktalarda IIB yeterli olmaz, IIC aranır.
• Sıcaklık sınıfı: T1'den T6'ya doğru izin verilen azami yüzey sıcaklığı düşer. Ortamdaki maddenin tutuşma sıcaklığı, cihazın sıcaklık sınıfının üzerinde olmalıdır.

Tersanede telsiz kullanımı açısından sertifikanın kapsamı yalnızca cihaz gövdesiyle sınırlı değildir. Batarya, anten ve kulaklık da sertifikanın parçasıdır; ATEX onaylı bir telsize orijinal olmayan batarya takıldığında sertifika geçerliliğini yitirir. Tersanede telsiz kullanımı denetimlerinde en sık karşılaşılan uygunsuzluk, cihazın sertifikalı olmasına rağmen üzerindeki aksesuarın sertifika kapsamı dışında kalmasıdır. Abell A720T (Ex), ATEX ve IECEx onaylarını birlikte taşır; IP67 koruma sınıfı ve 2400 mAh Panasonic hücreli orijinal bataryasıyla teslim edilir.

Tersanede Telsiz Kullanımı İçin Saha Keşfi ve Kapsama Planlaması Nasıl Yapılır?

Saha keşfi, tersanede telsiz kullanımı için kurulacak sistemin ilk ve belirleyici adımıdır. Keşif, sahada gerçek cihazla yapılan sinyal seviyesi ölçümüyle yürütülür; masa başında harita üzerinden yapılan tahmin, çelik yoğunluğu yüksek bir tersanede güvenilir sonuç vermez. Ölçüm sonucunda kapsama haritası ve ölü nokta listesi çıkarılır, sistem tasarımı bu iki çıktı üzerine kurulur.

Keşif sırasında sahanın en zor noktaları özellikle test edilir: kuru havuzun tabanı, blok içi hacimler, makine dairesi, tank içi ve vinç kabinleri. Bu noktalarda alınan sinyal seviyesi, açık alandaki seviyeyle birlikte kaydedilir. Aradaki fark, röle ihtiyacının ve anten konumunun hesaplanmasında kullanılır. Tersanede telsiz kullanımı için yapılan kapsama planlamasının çıktısı, hangi ekibin hangi kanaldan hangi altyapı üzerinden konuşacağını gösteren bir şemadır.

Keşif öncesinde tersaneden birkaç bilgi toplanır: saha yerleşim planı, aynı anda çalışan azami personel sayısı, vardiya yapısı, ekiplerin görev dağılımı, patlamadan korunma dokümanındaki bölge tanımları ve varsa mevcut telsiz envanteri. Bu bilgiler olmadan yapılan ölçüm, sahanın yalnızca o günkü fotoğrafını verir. Tersanede telsiz kullanımı için hazırlanan sistem tasarımının, sahanın en yoğun günündeki yükü kaldıracak şekilde boyutlandırılması gerekir.

Kapsama Planlamasında Kritik Noktalar

• Anten konumu: Ana anten, sahanın topografik olarak en yüksek ve en merkezî noktasına konumlandırılır; kule vinç, blok holü çatısı veya idari bina terası tipik seçeneklerdir.
• Kablo kaybı: Anten yükseldikçe besleme kablosu uzar ve kayıp artar. Düşük kayıplı kablo seçimi, çıkış gücünü artırmaktan daha etkili sonuç verir.
• Tank içi çalışma: Çelik hacimlerin içine sinyal girmez. Manhole ağzında gözcü personel, taşınabilir röle veya sızıntılı besleme hattı çözümlerinden biri planlanmalıdır.
• Kuru havuz: Havuz duvarları sinyali keser. Havuz kenarına ikinci bir anten veya yönlü anten konumlandırması gerekir.
• Vardiya ve kanal ayrımı: Kaynak, boya, vinç ve güvenlik ekipleri ayrı kanallarda çalışır; acil durum için tüm ekiplerin ortak dinlediği bir kanal ayrılır.
• Yalnız çalışan koruması: Tank ve kapalı hacim girişlerinde man-down ve lone worker fonksiyonlarının aktif olması, kapsama planlamasının ayrılmaz parçasıdır.

Taşeron Ekiplerin Sisteme Dâhil Edilmesi

Tersane sahalarında personelin önemli bir bölümü taşeron firmalara bağlı çalışır ve bu ekipler çoğu zaman kendi cihazlarını sahaya getirir. Kontrolsüz bırakıldığında bu durum iki sorun üretir: işletmeye tahsis edilmiş frekansın izinsiz kullanımı ve acil durumda ana ekiple konuşamayan bağımsız haberleşme adacıkları. Tersanede telsiz kullanımı politikası bu nedenle yalnızca kadrolu personeli değil, taşeron ekipleri de kapsayacak şekilde tanımlanmalıdır.

Uygulamada en sağlıklı yöntem, taşeron ekiplere işletmenin kendi havuzundan programlanmış cihaz zimmetlemek ve cihazları klavyeden kanal değişikliğine kapatmaktır. Böylece frekans disiplini korunur, acil durum kanalı sahadaki herkes tarafından dinlenir ve iş bitiminde cihazların geri toplanması zimmet kaydı üzerinden takip edilebilir. Kapsama planlamasında taşeron ekip sayısı da kanal hesabına dâhil edilmelidir.

Tersanede Telsiz Kullanımı İçin Frekans Tahsisi Nasıl Yapılır?

Tersanede telsiz kullanımı için 400–470 MHz aralığındaki lisanslı UHF sistemlerde BTK'dan frekans tahsisi ve telsiz kurma ve kullanma izni alınması zorunludur. Başvuru işletme adına yapılır, tahsis edilen frekans işletmeye özeldir ve yıllık kullanım ücretine tabidir. Lisanssız PMR446 cihazlar bu ölçekte bir sahada teknik olarak yetersiz kaldığı için tersane uygulamalarında gerçekçi bir seçenek değildir.

Frekans tahsisi süreci sistem tasarımından bağımsız yürütülemez. Röle kullanılacaksa giriş ve çıkış frekansı olmak üzere çift frekans tahsisi gerekir; kaç kanal talep edileceği ise kapsama planlamasında belirlenen ekip ve vardiya sayısına göre hesaplanır. Baştan dar tutulan bir tahsis, tersanede telsiz kullanımı yaygınlaştıkça kanal sıkışmasına yol açar ve süreç yeniden başlatılır.

Gemi üzerinde ve deniz trafiğiyle yapılan haberleşme ise ayrı bir rejime tabidir. Deniz bandı VHF frekansları, kara telsiz sisteminden bağımsız olarak gemi telsiz istasyonu ruhsatı kapsamında değerlendirilir. Tersane sahasındaki iç haberleşme ile denizle yapılan haberleşmenin aynı cihaz üzerinden yürütülmeye çalışılması, hem teknik hem idari açıdan hatalı bir kurgudur.

Analog mu Dijital DMR mi Tercih Edilmeli?

Tersanede telsiz kullanımı için kişi sayısı yüzün altında ve tek vardiyalı sahalarda analog UHF sistem yeterli olabilir. Çok vardiyalı, taşeron yoğunluğu yüksek tersanelerde ise DMR dijital sistem tercih edilir. DMR, aynı 12,5 kHz kanal genişliğinde iki ayrı konuşma yolu açan zaman bölmeli bir dijital telsiz standardıdır; bu sayede mevcut tahsis kapasitesi iki katına çıkar. Dijital sistem ayrıca gürültülü ortamda ses netliğini korur, bireysel çağrı ve grup çağrısı ayrımı yapar, acil çağrıyı önceliklendirir.

Tersanede Telsiz Kullanımı İçin Cihaz Seçiminde Hangi Teknik Özellikler Aranır?

Tersanede telsiz kullanımı için seçilecek cihazda aranan temel özellikler şunlardır: IP67 koruma sınıfı, en az 2000 mAh kapasiteli orijinal batarya, gürültü bastırmalı aksesuar uyumu, man-down ve acil çağrı fonksiyonu ve eldivenle kullanıma uygun büyük PTT tuşu. Zone olarak tanımlanmış bölgelerde çalışan ekipler için bunlara ATEX ve tercihen IECEx onayı eklenir.

IP67 sınıfı, tersane koşullarında lüks değil zorunluluktur. Deniz kenarındaki tuzlu nem, kumlama tozu, boya sisi ve yağmur, düşük korumalı cihazlarda kısa sürede kontak bozulmasına yol açar. IP67, cihazın toza tam kapalı olduğunu ve belirli bir süre suya daldırılmaya dayandığını gösterir. Batarya tarafında ise hesap vardiya süresi üzerinden yapılır: 12 saatlik vardiyalarda 2000 mAh üzeri kapasite ve her cihaz için ikinci batarya planlanmalıdır.

• Koruma sınıfı: IP67 ve üzeri; kumlama, boya ve dış saha ekiplerinde alt sınır budur.
• Batarya: 2000 mAh üzeri orijinal hücreli batarya, çift batarya rotasyonu ve çoklu şarj ünitesi.
• Man-down ve lone worker: Tank, kapalı hacim ve yüksekte çalışan ekipler için aktif edilmiş olmalıdır.
• Acil çağrı tuşu: Basıldığında tüm grubu keserek öncelikli çağrı açan ayrı bir tuş bulunmalıdır.
• Ergonomi: Eldivenle basılabilen büyük PTT, körlemesine ayırt edilebilen kanal seçici.
• Ses gücü ve aksesuar: Yüksek dB hoparlör, gürültü bastırmalı kulaklık ve baret montajlı set uyumu.
• Programlama kilidi: Kullanıcının kanal ve frekans ayarını değiştiremeyeceği şekilde kilitlenebilme.
• Sertifika bütünlüğü: ATEX cihazlarda batarya, anten ve kulaklığın sertifika kapsamında olması.

Sistemin Devreye Alınması ve Kabul Testi

Kurulum tamamlandığında sistem, keşif aşamasında çıkarılan kapsama haritası üzerinden yeniden test edilir. Kabul testi, planlanan her noktada iki yönlü konuşmanın anlaşılır şekilde gerçekleştiğinin sahada doğrulanmasıdır; masa başında yapılan bir teslim tutanağı bu testin yerine geçmez. Testte özellikle keşifte sınırda çıkan noktalar tekrar ölçülür ve gerekirse anten yönü veya röle konumu revize edilir.

Devreye alma sonrasında iki başlık ihmal edilmemelidir. Birincisi kullanıcı eğitimidir: kanal disiplini, çağrı formatı ve acil çağrı prosedürü sahada uygulamalı olarak anlatılmalıdır. İkincisi periyodik bakımdır; batarya kapasitesi zamanla düşer, anten ve konnektörler tuzlu ortamda korozyona uğrar. ATEX sertifikalı cihazlarda ise gövde bütünlüğü ve aksesuar uygunluğu periyodik kontrol kapsamına alınır. Tersanede telsiz kullanımı, kurulumla biten değil vardiya boyunca sürdürülen bir operasyon disiplinidir.

Sık Sorulan Sorular

Tersanede telsiz kullanımı için tüm cihazların ATEX sertifikalı olması gerekir mi? Hayır. ATEX zorunluluğu yalnızca patlamadan korunma dokümanında Zone olarak tanımlanmış bölgelerde çalışan personel için geçerlidir. Açık saha, atölye ve idari bina ekipleri standart lisanslı UHF cihaz kullanabilir.

Ex ib IIB T4 sertifikalı bir telsiz Zone 0 bölgesinde kullanılabilir mi? Kullanılamaz. Ex ib, Kategori 2G koruma seviyesine karşılık gelir ve Zone 1 ile Zone 2 için uygundur. Zone 0 için Kategori 1G, yani "ia" seviyesinde sertifikalı ekipman gerekir.

Gemi bloğunun içinde telsiz neden çekmiyor? Kapalı çelik hacimler radyo sinyalini büyük ölçüde sönümler ve Faraday kafesi etkisi oluşturur. Bu noktalarda çözüm cihazın gücünü artırmak değil, manhole ağzında gözcü personel, taşınabilir röle veya sızıntılı besleme hattı gibi altyapı çözümleridir.

ATEX sertifikalı telsize farklı marka batarya takılabilir mi? Takılamaz. Batarya, anten ve kulaklık sertifikanın kapsamındadır; orijinal olmayan bir parça takıldığında cihazın ATEX uygunluğu geçersiz hale gelir ve iş güvenliği denetimlerinde uygunsuzluk olarak kaydedilir.Taşeron ekipler tersanede kendi telsizlerini kullanabilir mi? İşletmeye tahsis edilmiş frekansın izinsiz kullanılması uygun değildir. Doğru uygulama, taşeron ekiplere işletme havuzundan programlanmış ve kanal değişikliğine kapatılmış cihaz zimmetlemek, böylece acil durum kanalının saha genelinde ortak dinlenmesini sağlamaktır.

Frekans tahsisi ne kadar sürer ve yıllık maliyeti nedir? Süre başvurunun eksiksizliğine ve talep edilen kanal sayısına göre değişir. Yıllık kullanım ücreti BTK tarafından her yıl güncellenen tarife üzerinden, kanal ve cihaz sayısına bağlı olarak hesaplanır; güncel tutar için başvuru öncesinde teyit alınmalıdır.

Marmara İletişim olarak 1985'ten bu yana Abell ve Zetcom yetkili distribütörü sıfatıyla, tersanede telsiz kullanımı gerektiren sahalarda saha keşfi, kapsama planlaması, ATEX bölge eşleştirmesi ve BTK frekans tahsisi süreçlerini uçtan uca yürütüyoruz. Tersaneniz için ölçüme dayalı bir sistem tasarımı ve cihaz konfigürasyonu talep etmek üzere iletişime geçebilirsiniz.